भारतीय समाजरचनेत अनेक थोर व्यक्तिमत्त्वं होऊन गेली, पण त्यांना त्यांच्या यशामागे आधार देणारी, त्यांच्या संघर्षाला साथ देणारी माणसं आपण अनेकदा विसरतो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारताच्या इतिहासातील एक अमर नावे आहे, पण त्यांच्या जीवनप्रवासात एक नाव कायम त्यांच्या पाठीशी उभं राहिलं — ते म्हणजे माता रमाई भीमराव आंबेडकर.
रमाबाईंचा जन्म ७ फेब्रुवारी १८९८ रोजी मुंबईतील एक गरीब कुटुंबात झाला. लहानपणापासूनच कष्टाची सवय आणि जबाबदारी अंगी होती. वयाच्या केवळ ९व्या वर्षी त्यांचं लग्न १५ वर्षांचे भीमराव यांच्याशी झालं. तेव्हापासून त्यांचं आयुष्य एक आदर्श पत्नी, आई आणि सहचारीणीचं बनलं.
डॉ. आंबेडकरांना शिक्षणासाठी अमेरिका, इंग्लंडला जावं लागलं, त्यावेळी रमाई घर सांभाळत राहिल्या. आर्थिक अडचणी, आरोग्याच्या समस्या, अपत्यांचे दुःख — हे सगळं त्यांनी निमूटपणे सहन केलं. पण कधीही बाबासाहेबांच्या शिक्षणात अडथळा आणला नाही, उलट त्यांना प्रोत्साहन दिलं.
“माझ्या यशाचं श्रेय जर कोणाला दिलं पाहिजे, तर ते रमाईला आहे.” – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
ही बाबासाहेबांनी स्वतः दिलेली कबुली आहे. रमाई नसती, तर कदाचित आंबेडकरांचा संघर्ष अर्धवट राहिला असता. त्या फक्त घर सांभाळणाऱ्या बाई नव्हत्या, त्या त्यांच्या पाठीचा कणा होत्या.
रमाईंचा इतिहासात फारसा उल्लेख नाही, पण त्यांच्या जीवनातील प्रत्येक क्षण ‘संघर्ष’, ‘त्याग’ आणि ‘सहनशीलता’ यांचं मूर्तिमंत उदाहरण होता. त्या शिक्षणानं झळाळलेल्या नव्हत्या, पण विचारानं खंबीर होत्या. बाबासाहेबांना सार्वजनिक जीवनात यशस्वी करण्यामागे रमाईंचा ‘मौनातील आवाज’ होता.
२७ मे १९३५ – त्यागाचा अंत
रमाईंचं निधन केवळ ३७व्या वर्षी झालं. त्यांनी आयुष्यभर दिलं, पण कधीच मागितलं नाही. आज जर आपण बाबासाहेबांचं स्मरण करत असू, तर रमाईंचं योगदान विसरू नये.
रोहित कांबळे. प्रकाशपर्व न्यूज पुणे शहर
माता रमाई कोटी कोटी प्रणाम 💙🙏