धक्कादायक बातमी समोर आली आहे, महाराजा सयाजीराव विद्यापीठाच्या समाजशास्त्र अभ्यासक्रमात “Modi Tattva”, “RSS”, “हिंदुत्व” यांसारख्या विषयांचा समावेश. Prakashparva News
महाराजा सयाजीराव विद्यापीठाच्या समाजशास्त्र अभ्यासक्रमात “Modi Tattva”, “RSS”, “हिंदुत्व” यांसारख्या विषयांचा समावेश करण्यात आल्याची माहिती समोर आल्यानंतर देशभरात चर्चा सुरू झाली आहे. धर्मनिरपेक्ष भारतात अशा प्रकारे एका विशिष्ट विचारधारेचा अभ्यासक्रमात समावेश करणे योग्य आहे का, हा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे.
भारत हा संविधानाने चालणारा धर्मनिरपेक्ष देश आहे. आपल्या संविधानाने प्रत्येक नागरिकाला धर्मस्वातंत्र्य दिले आहे, पण त्याचवेळी राज्य आणि शिक्षणव्यवस्था कोणत्याही एका धर्माची किंवा विचारसरणीची बाजू घेणार नाही, हेही स्पष्ट केले आहे. अशा परिस्थितीत विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात “हिंदुत्व”, “RSS”, “धार्मिक राष्ट्रवाद” यांसारख्या विषयांचा एकतर्फी समावेश होणे ही चिंतेची बाब आहे.
शिक्षणाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना वैज्ञानिक दृष्टिकोन, चिकित्सक विचार आणि संविधानिक मूल्ये देणे हा असतो. विद्यापीठे ही विचारांची प्रयोगशाळा असतात; प्रचाराची केंद्रे नाहीत. समाजशास्त्रासारख्या विषयात विविध विचारधारा, सामाजिक चळवळी, संविधानवाद, फुले-शाहू-आंबेडकरांचे समतेचे विचार, गांधीजींचे अहिंसावाद, स्त्रीवाद, कामगार चळवळी अशा अनेक प्रवाहांचा संतुलित अभ्यास होणे अपेक्षित असते.
मात्र जर एखाद्या विशिष्ट संघटनेचा किंवा एका धर्माशी जोडलेल्या विचारांचा विशेष गौरव करून त्यांना अभ्यासक्रमात प्राधान्य दिले जात असेल, तर तो शिक्षणाचा विषय न राहता वैचारिक प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न वाटू लागतो. धर्मनिरपेक्ष देशात कोणत्याही एका धर्माला किंवा संघटनेला शैक्षणिक श्रेष्ठत्व देणे हे संविधानाच्या मूलभूत भावनेशी विसंगत आहे.
महापुरुषांचा अभ्यास आणि धार्मिक विचारसरणीचा प्रचार यात स्पष्ट फरक आहे. महात्मा फुले, राजर्षी शाहू महाराज, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, छत्रपती शिवाजी महाराज, महात्मा गांधी यांसारख्या व्यक्तींनी समाजपरिवर्तन, स्वातंत्र्य, शिक्षण, समता आणि लोकशाहीसाठी ऐतिहासिक योगदान दिले आहे. त्यामुळे त्यांचा अभ्यास समाजशास्त्रीय आणि ऐतिहासिक दृष्टिकोनातून योग्य ठरतो. परंतु एखाद्या धर्माच्या श्रद्धा, देव-देवता किंवा विशिष्ट संघटनेच्या विचारांना अभ्यासक्रमातून संस्थात्मक मान्यता देणे हे वेगळे प्रकरण आहे.
Source: The Hindu https://share.google/RrYvKurWAdiXiTGx9
Source: Deccan Herald https://share.google/L4hYYtq1sLrH9QA5P
मी या घटनेची स्पष्ट शब्दांत निंदा करतो. कारण शिक्षण हे संविधान, समता आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यावर आधारित असले पाहिजे — कोणत्याही एका विचारधारेच्या प्रचारावर नव्हे. विद्यार्थ्यांना स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता देण्याऐवजी त्यांच्यावर वैचारिक छाप टाकण्याचा प्रयत्न होणे हे लोकशाहीसाठी धोकादायक ठरू शकते.
आज गरज आहे ती शिक्षणात बहुविचार, समावेशकता आणि संविधानिक मूल्ये मजबूत करण्याची. कारण भारताची खरी ताकद ही विविधतेत आणि समानतेत आहे; एका विचारधारेच्या वर्चस्वात नाही.
अग्रलेख – अजय जाधव मुख्य संपादक प्रकाशपर्व न्युज – 09998030112