वेरूळ लेणीतील किरणोत्सव हा केवळ एक नैसर्गिक प्रकाशप्रभाव नसून तो भारताच्या सांस्कृतिक, धार्मिक आणि वैज्ञानिक वारशाचा अभिमान आहे. निसर्ग आणि मानवनिर्मित कलेचा संगम अनुभवायचा असेल, तर हा सोहळा प्रत्येकाने किमान एकदा तरी प्रत्यक्ष पाहावा.
अजय जाधव – मुख्य संपादक (प्रकाशपर्व न्युज)
Ellora Caves येथील लेणी क्रमांक १० मध्ये दरवर्षी मार्च महिन्यात एक अद्भुत आणि डोळ्यांचे पारणे फेडणारी नैसर्गिक घटना घडते. या लेणीतील तथागत गौतम बुद्ध यांच्या मूर्तीच्या चेहऱ्यावर विशिष्ट दिवशी सूर्यकिरण थेट पडतात. या विलक्षण घटनेला ‘किरणोत्सव’ म्हणून ओळखले जाते.
या चैत्यगृहाच्या शेवटी ध्यानस्थ मुद्रेतील बुद्धांची भव्य मूर्ती आहे. लेणीची रचना आणि प्रवेशद्वारावरील झरोका अशा प्रकारे तयार करण्यात आला आहे की, वर्षातील विशिष्ट दिवशी सूर्यप्रकाश थेट मूर्तीच्या मुखावर पडतो.
🌅 नेमका कधी घडतो किरणोत्सव ?
दरवर्षी साधारण १० आणि ११ मार्च रोजी सायंकाळी अंदाजे ४.३० ते ५.१५ या वेळेत सूर्यास्ताच्या दिशेने येणारे किरण झरोक्यातून आत प्रवेश करतात आणि बुद्धांच्या चेहऱ्यावर पडतात.काही मिनिटांसाठी बुद्धमूर्ती सुवर्णप्रकाशाने उजळून निघते. त्या क्षणी निर्माण होणारे दिव्य दृश्य पाहण्यासाठी हजारो पर्यटक आणि भाविक लेणीत गर्दी करतात.
🔭 प्राचीन शिल्पकारांचे खगोलज्ञान?
किरणोत्सव ही केवळ धार्मिक श्रद्धेची बाब नसून ती प्राचीन भारतीय स्थापत्यकला आणि खगोलशास्त्रीय ज्ञानाचा पुरावा मानली जाते.त्या काळात आधुनिक उपकरणांशिवाय सूर्याच्या दिशेचा अचूक अभ्यास करून लेणीची रचना करण्यात आली असावी, असा अभ्यासकांचा अंदाज आहे. यामुळे भारताच्या प्राचीन विज्ञानपरंपरेचे महत्त्व अधोरेखित होते.
👥 पर्यटनाला चालना
किरणोत्सवामुळे वेरूळ लेणींकडे देश-विदेशातील पर्यटकांचे आकर्षण वाढले आहे. प्रशासनाकडून विशेष व्यवस्था केली जाते. छायाचित्रकार आणि इतिहासप्रेमींसाठी हा क्षण विशेष महत्त्वाचा ठरतो.
✍️ संपादकीय – निरीक्षणवेरूळ लेणीतील किरणोत्सव हा केवळ एक नैसर्गिक प्रकाशप्रभाव नसून तो भारताच्या सांस्कृतिक, धार्मिक आणि वैज्ञानिक वारशाचा अभिमान आहे. निसर्ग आणि मानवनिर्मित कलेचा संगम अनुभवायचा असेल, तर हा सोहळा प्रत्येकाने किमान एकदा तरी प्रत्यक्ष पाहावा.
