मिलिंद महाविद्यालयाची स्थापना आजच — १९ जून १९५० रोजी करण्यात आली होती.१९ जून १९५० हा दिवस मराठवाडा आणि शिक्षण इतिहासासाठी अत्यंत महत्त्वाचा. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीच्या माध्यमातून औरंगाबाद येथे या महाविद्यालयाची पायाभरणी केली आणि उच्च शिक्षणाचे दार वंचित, गरीब आणि मागासलेल्या घटकांसाठी उघडून दिले.त्यामुळे आजचा दिवस मिलिंद महाविद्यालयाचा स्थापना दिवस आहे!अभिनंदन! आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना विनम्र अभिवादन!
भारत रत्न, बोधीसत्त्व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १९४५ साली ‘पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी’ (People’s Education Society) या महान शिक्षण संस्थेची मुंबई येथे स्थापना केली. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे स्वप्न केवळ शिक्षण देणे नव्हते, तर असा शिक्षणप्रकार तयार करणे होते, जो बौद्धिक, नैतिक व सामाजिक लोकशाही घडवेल. त्यांचे मत होते की, भारतातील खऱ्या हितचिंतकाने हेच काम करायला हवे.
मराठवाड्यातील शिक्षण क्रांती
मराठवाडा हा भाग अनेक वर्षे शिक्षणाच्या दृष्टीने पार मागासलेला राहिला. तत्कालीन हैदराबाद संस्थानातील कारभाऱ्यांनी या भागाकडे दुर्लक्ष केले होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी वैयक्तिकरित्या औरंगाबादला अनेक वेळा भेटी देऊन येथे पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीच्या माध्यमातून शिक्षण सुविधा सुरू करण्याचा निर्णय घेतला.
ही संस्था गरीब, वंचित व मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणाचे दार खुले करणारी ठरली. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीने मराठवाड्यात उच्च शिक्षण पोहोचवण्याचे कार्य हाती घेतले. या संस्थेतील महाविद्यालयांमधून शिक्षण घेऊन असंख्य विद्यार्थी देशभर विविध महत्त्वाच्या पदांवर पोहोचले आहेत.
समाज बदलाचे शिक्षण
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना भविष्यातील भारताचा दृष्टीकोन ठाऊक होता. शिक्षण हे केवळ नोकरीसाठी नव्हे, तर समाज बदलाचे साधन असले पाहिजे, अशी त्यांची ठाम धारणा होती. शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजातील भावनिक, सामाजिक व आर्थिक भेद मिटवले पाहिजेत, असे ते मानत. पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी बौद्ध तत्त्वज्ञान व सामाजिक न्यायाच्या मूल्यांवर आधारित आहे. या संस्थेचा मुख्य हेतू मागासवर्गीय, अनुसूचित जाती, जमाती आणि इतर वंचित घटकांमध्ये उच्च शिक्षणाचा प्रसार करणे हा आहे. संस्थेचे ब्रीदवाक्य आहे — ‘Knowledge and Love’.
मिलिंद महाविद्यालयाची स्थापना
१९५० साली डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली औरंगाबाद येथे ‘मिलिंद महाविद्यालय’ स्थापन झाले. याचे उद्घाटन भारतातील पहिले राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्रप्रसाद यांच्या हस्ते झाले. त्यावेळी मराठवाड्यात फारशा उच्च शिक्षणाच्या सुविधा नव्हत्या. फारतर एक लहानसे गव्हर्नमेंट इंटरमिजिएट कॉलेज कार्यरत होते. पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षणासाठी मुंबई किंवा हैदराबादला जावे लागत असे.
मिलिंद महाविद्यालय हे मराठवाड्यातील पहिले उच्च शिक्षणाचे केंद्र ठरले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना या भागात विद्यापीठ स्थापन करायचे स्वप्न होते. आजचे ‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ’ हे त्यांचे स्वप्न साकारलेले रूप आहे.
विद्येचे नगरी ‘नागसेन वन’
मिलिंद महाविद्यालयाचा विस्तृत परिसर ‘नागसेन वन’ या नावाने ओळखला जातो. हे नाव बौद्ध भिक्षु व तत्त्ववेत्ता नागसेन यांच्या स्मरणार्थ ठेवण्यात आले. परिसरात अजिंठा-एलोरा येथील बौद्ध लेण्यांचे नैसर्गिक सौंदर्य लाभलेले आहे.
१९५८ साली भारताचे पहिले पंतप्रधान पं. जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते ‘मिलिंद रंगमंदिर’ या भव्य सभागृहाचा पायाभरणी सोहळा पार पडला. महाविद्यालयात एन.सी.सी., एन.एस.एस. व जिमखाना विभागही कार्यरत आहेत.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे शिक्षणविषयक संदेश
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर म्हणतात —
“मी आजवर जे काही केले, ते भीषण दुःख, संकटे आणि अपार संघर्षाच्या मार्गावरून चालतच केले आहे. या काफिल्याला इथवर आणले आहे. पुढे जाण्यासाठी माझे साथीदार प्रयत्न करतील. मार्गात अडचणी आल्यात तरीही काफिला पुढे जातच राहिला पाहिजे. तो मागे जाऊ नये, एवढीच माझी अपेक्षा आहे.”
आजही त्यांच्या शिक्षण मिशनचा काफिला त्याच एकनिष्ठतेने पुढे जात आहे. पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी अंतर्गत मुंबई, पुणे, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ व इतर विद्यापीठांशी संलग्न अनेक महाविद्यालये, हायस्कूल्स, डिप्लोमा कॉलेजेस, अभियांत्रिकी व विधी महाविद्यालये, होस्टेल्स कार्यरत आहेत.
शेवटी…
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे ‘शिक्षण हेच खरे शक्तिशाली साधन आहे’ हे ब्रीद मिलिंद महाविद्यालय आणि पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीच्या प्रत्येक कार्यात आजही दिसते.
